राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांना भारतरत्न कधी?

राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांना भारतरत्न कधी?
१९४२च्या चिमूर-आष्टी स्वातंत्र्य संग्रामातील योगदानाचा राष्ट्रीय सन्मान करा

समीर बल्की तालुका प्रतिनिधी

भारताच्या स्वातंत्र्य संग्रामाचा इतिहास हा केवळ दिल्ली, मुंबई किंवा मोठ्या शहरांपुरता मर्यादित नाही. विदर्भातील चिमूर-आष्टीच्या शौर्यभूमीनेही १९४२च्या ‘भारत छोडो’ आंदोलनात ब्रिटिश सत्तेला प्रखर आव्हान दिले. या ऐतिहासिक जनआंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांनी भजन, कीर्तन आणि खंजिरीच्या माध्यमातून केलेली राष्ट्रजागृती अत्यंत महत्त्वाची होती. त्यांच्या या कार्याला इतिहासात योग्य तो राष्ट्रीय सन्मान मिळणे आवश्यक आहे.
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज हे केवळ आध्यात्मिक संत नव्हते; ते राष्ट्रभक्त, समाजसुधारक, जनजागृतीकार, स्वातंत्र्य चळवळीतील प्रभावी जनप्रेरक आणि ग्रामविकासाचे द्रष्टे विचारवंत होते. त्यांनी सामान्य जनतेमध्ये राष्ट्रभक्ती, स्वाभिमान, सामाजिक समता आणि सेवाभाव निर्माण केला.
१९४२चा स्वातंत्र्य संग्राम आणि राष्ट्रसंतांचे योगदान
१९४२ मध्ये ‘भारत छोडो’ आंदोलनाची घोषणा झाल्यानंतर देशभर ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध जनआंदोलन उभे राहिले. विदर्भातील चिमूर, आष्टी, यावली, बेनोडा, चंद्रपूर आणि परिसरातही आंदोलनाची तीव्रता वाढली.
याच काळात राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांच्या भजनांनी क्रांतिगीतांचे स्वरूप धारण केले. त्यांच्या गीतांमधून स्वातंत्र्य, संघर्ष आणि राष्ट्रभक्तीचा संदेश गावागावांत पोहोचला. त्यांच्या भजन-कीर्तनातून ग्रामीण समाजात जनजागृती झाली आणि स्वातंत्र्य आंदोलनाला लोकशक्तीची जोड मिळाली.
त्यांच्या क्रांतिकारी गीतातील—
“झाड झडूले शस्त्र बनेंगे, भक्त बनेगी सेना,
पत्थर सारे बॉम्ब बनेंगे, नाव लगेगी किनारे…”
या ओळी त्या काळातील जनतेमध्ये निर्माण झालेल्या स्वातंत्र्याच्या तीव्र भावनेची साक्ष देतात.
ब्रिटिश सरकारने घेतली दखल; राष्ट्रसंतांना अटक
राष्ट्रसंतांच्या राष्ट्रजागृतीच्या कार्याची ब्रिटिश सरकारने गंभीर दखल घेतली. त्यांच्या भजनांवर निर्बंध आणण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. अखेर २७ ऑगस्ट १९४२ रोजी पहाटे चंद्रपूर येथून त्यांना अटक करण्यात आली आणि नागपूर मध्यवर्ती कारागृहात स्थानबद्ध करण्यात आले. त्यानंतर त्यांना रायपूर येथे हलविण्यात आले.
यावरून स्पष्ट होते की त्यांचे कार्य केवळ धार्मिक किंवा आध्यात्मिक क्षेत्रापुरते मर्यादित नव्हते, तर ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध जनतेमध्ये राष्ट्रभावना जागृत करण्याचे प्रभावी कार्य त्यांनी केले.
चिमूर-आष्टीच्या शौर्यभूमीचा इतिहास जपला पाहिजे
चिमूर-आष्टीचा १९४२चा स्वातंत्र्य संग्राम हा विदर्भाच्या शौर्याचा आणि जनशक्तीचा अभिमानास्पद इतिहास आहे. या लढ्यात अनेक क्रांतिकारकांनी बलिदान दिले. त्या काळातील जनजागृतीच्या व्यापक वातावरणात राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांच्या भजन-कीर्तनातून निर्माण झालेल्या राष्ट्रभावनेचा इतिहासात योग्य आणि सन्मानपूर्वक उल्लेख झाला पाहिजे.
चिमूरच्या शहीद भूमीचा इतिहास आणि राष्ट्रसंतांच्या राष्ट्रजागृतीचे कार्य भावी पिढ्यांपर्यंत पोहोचवणे ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे.
स्वातंत्र्यानंतरही राष्ट्रसेवा अखंड सुरू
भारत स्वतंत्र झाल्यानंतरही राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांनी आपले कार्य थांबविले नाही. ग्रामविकास, स्वच्छता, व्यसनमुक्ती, अंधश्रद्धा निर्मूलन, अस्पृश्यता निर्मूलन, सामाजिक समता, शिक्षण, कृषी, ग्रामोद्योग आणि राष्ट्रीय एकात्मता यासाठी त्यांनी आयुष्यभर जनजागृती केली.
गुरुदेव सेवा मंडळाच्या माध्यमातूनही समाजप्रबोधनाचे कार्य व्यापक पातळीवर झाले. गावागावांत संघटन उभी करून स्वावलंबी, सक्षम आणि आदर्श ग्रामव्यवस्थेचा विचार त्यांनी रुजविला.
‘ग्रामगीता’ — ग्रामविकासाचा महामंत्र
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांची ‘ग्रामगीता’ ही केवळ साहित्यकृती नसून ग्रामविकास आणि समाजजीवनाचा व्यापक विचार मांडणारा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ आहे. स्वावलंबन, श्रम, संघटन, सामाजिक समता, सेवा, स्वच्छता आणि मानवतेचा संदेश त्यांनी या ग्रंथातून दिला.
त्यांचा मूलभूत विचार स्पष्ट होता—
“गाव सक्षम झाले तर राष्ट्र सक्षम होईल.”
आजच्या ग्रामविकासाच्या अनेक संकल्पनांच्या संदर्भातही राष्ट्रसंतांचे विचार मार्गदर्शक ठरतात.
राष्ट्रसंतांचे कार्य संपूर्ण देशासाठी
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांचा विचार कोणत्याही एका जाती, धर्म, पंथ किंवा प्रदेशापुरता मर्यादित नव्हता. त्यांनी मानवता, सर्वधर्मसमभाव, सामाजिक एकता आणि राष्ट्रनिर्माणाचा पुरस्कार केला. विविध समाजघटकांमध्ये संवाद, बंधुभाव आणि एकात्मता निर्माण करण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले.
म्हणूनच राष्ट्रसंतांचा सन्मान हा केवळ महाराष्ट्राचा प्रश्न नाही; तो संपूर्ण भारताच्या राष्ट्रनिर्माणाच्या इतिहासाचा सन्मान आहे.
मग भारतरत्नासाठी एवढा विलंब का?
ज्यांनी स्वातंत्र्याच्या लढ्यात जनतेमध्ये राष्ट्रभावना निर्माण केली, ब्रिटिश सत्तेचा रोष पत्करला, तुरुंगवास भोगला, स्वातंत्र्यानंतर ग्रामविकास व समाजसुधारणेसाठी आयुष्य वाहिले आणि ‘ग्रामगीता’सारखा अमूल्य वैचारिक वारसा देशाला दिला—अशा राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांना मरणोत्तर भारतरत्न देण्याची मागणी अनेक वर्षांपासून होत आहे.
म्हणून आज केंद्र सरकारसमोर आमचा स्पष्ट प्रश्न आहे—
“राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांना भारतरत्न कधी मिळणार?”
ही मागणी कोणत्याही एका पक्षाची नाही.
ही मागणी कोणत्याही जाती-धर्मापुरती मर्यादित नाही.
ही मागणी आहे राष्ट्रसेवेचा सन्मान करण्याची!
ही मागणी आहे स्वातंत्र्य संग्रामाच्या इतिहासाला योग्य न्याय देण्याची!
ही मागणी आहे चिमूर-आष्टीच्या शौर्यभूमीचा गौरव करण्याची!
ही मागणी आहे ‘ग्रामगीता’च्या विचारांचा राष्ट्रीय सन्मान करण्याची!
त्यामुळे केंद्र सरकारने राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांच्या संपूर्ण जीवनकार्याचा, १९४२च्या स्वातंत्र्य संग्रामातील योगदानाचा, सामाजिक सुधारणेतील कार्याचा आणि ग्रामविकासाच्या विचारांचा सखोल ऐतिहासिक आढावा घेऊन त्यांना मरणोत्तर भारतरत्न पुरस्कार जाहीर करावा, अशी ठाम मागणी करण्यात येत आहे.
आता केवळ आश्वासन नको; ठोस निर्णय हवा!
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांना भारतरत्न द्या!
१९४२च्या स्वातंत्र्य संग्रामातील त्यांच्या योगदानाला राष्ट्रीय मान्यता द्या!
चिमूर-आष्टीच्या शौर्यभूमीचा आणि राष्ट्रसंतांच्या राष्ट्रकार्याचा योग्य सन्मान करा!
राष्ट्रसंतांच्या विचारांचा राष्ट्रीय गौरव करा!